Rome: Palazzo Barberini

Het Palazzo Barberini (winter 2017).

Na bespreking van drie dozijn kerken in Rome is het nu weer eens tijd voor een museum. Het Palazzo Barberini was een aangename verrassing tijdens mijn laatste bezoek aan de Eeuwige Stad in januari 2017. Dit stadspaleis is een van de twee locaties van de Galleria Nazionale d’Arte Antica (de andere locatie is het Palazzo Corsini). Het museum heeft een indrukwekkende verzameling schilderijen, met werken van onder meer Rafaël, El Greco en Caravaggio.

Het palazzo

De familie Barberini kwam oorspronkelijk uit het kleine plaatsje Barberino Val d’Elsa in Toscane en verhuisde later naar Florence. Leden van de familie trokken vervolgens naar Rome en wonnen daar al snel aan invloed. In 1623 werd een telg van de familie genaamd Maffeo Barberini tot Paus Urbanus VIII (1623-1644) gekozen. Tijdens zijn lange pontificaat werd de nieuwe Sint Pieter afgebouwd (in 1626) en werd het proces tegen Galileo Galilei gehouden (in 1633; zie Rome: Santa Maria sopra Minerva). Nadat hij tot paus was gekozen kocht Barberini een stuk land in een verlaten deel van Rome op de Quirinaal. Daar wilde hij een prachtig stadspaleis voor zijn familie laten bouwen. De eerste architect die hij daarvoor inhuurde, was Carlo Maderno (1556-1629). De uitvoering van het project begon in 1627, maar kort na voltooiing van de fundamenten van het gebouw kwam Maderno te overlijden. Het werk werd voortgezet door twee giganten, Gian Lorenzo Bernini (1598-1680) en Francesco Borromini (1599-1667). Borromini had al onder Maderno gewerkt, die een verre verwant van hem was; nu werkte hij verder met, of eigenlijk onder Bernini. Het Palazzo werd in 1633 voltooid.

Pietro da Cortona’s plafondfresco.

Een van de hoogtepunten in het Palazzo Barberini is de Gran Salone, waar een duizelingwekkend fresco in Barokstijl het plafond siert. Het fresco werd geschilderd door Pietro da Cortona (1596-1669). Het draagt de naam Triomf van de Goddelijke Voorzienigheid (Trionfo della Divina Provvidenza) en meet zo’n 14 bij 24 meter. Da Cortona werkte eraan tussen 1633 en 1639. De drie bijen uit het wapen van de Barberini’s onder de enorme Sleutels van de Hemel zijn moeilijk over het hoofd te zien. Ik nam een foto van het fresco terwijl ik op mijn rug lag, en dat leidde begrijpelijkerwijs tot verbaasde blikken bij de andere bezoekers.

Kunstverzameling

Het museum heeft een indrukwekkende verzameling schilderijen. Het beroemdste werk uit de collectie is misschien wel het Portret van een Jonge Vrouw van Rafaël. Het paneel wordt doorgaans La Fornarina genoemd, ‘de bakkersdochter’, naar Rafaëls minnares Margarita Luti. Het is niet helemaal zeker dat het portret daadwerkelijk Luti voorstelt, maar vaak wordt wel aangenomen dat zij het is (en laten we een goed verhaal vooral niet doodchecken). Rafaël schilderde het portret kort voor zijn dood in 1520. De jonge vrouw is afgebeeld met ontblote borsten en ze draagt een band om haar arm met daarop Rafaëls naam: RAPHAEL VRBINAS.

La Fornarina – Rafaël.

Een ander beroemd portret in de Galleria is dat van Beatrice Cenci, een jonge Romeinse vrouw die in 1599 werd onthoofd en vermoedelijk werd begraven in de San Pietro in Montorio. Het verhaal van Beatrice is erg verdrietig. Ze werd berecht voor de moord op haar tirannieke vader, die haar meerdere malen had verkracht, en werd schuldig verklaard. De jonge Guido Reni (1575-1642) schilderde haar portret vlak voordat ze werd geëxecuteerd – zo gaat althans het verhaal – en maakte haar daarmee onsterfelijk. Sommigen schrijven het schilderij echter toe aan de vrouwelijke schilder Elisabetta Sirani (1638-1665), wier vader een leerling van Reni was. Ik ben zelf geen kunsthistoricus, dus ik volg in dit geval het oordeel van de Galleria en schrijf het werk toch aan Reni toe.

Portret van Beatrice Cenci – Guido Reni.

Een derde portret dat hier vermeld moet worden is dat van de Engelse Koning Hendrik VIII (1491-1547). Het wordt doorgaans toegeschreven aan Hans Holbein de Jongere (ca. 1497-1543), de hofschilder van de koning. De tekst op het schilderij – ANNO AETATIS SUAE XLIX – geeft aan dat het portret rond 1540 werd geschilderd, toen Hendrik 49 jaar oud was.

Hendrik VIII – Hans Holbein de Jongere.

Het museum bezit twee werken van de Kretenzische schilder El Greco, wiens echte naam Domenikos Theotokopoulos (1541-1614) was. El Greco staat bekend om zijn merkwaardige, langgerekte figuren en de twee schilderijen in het Palazzo Barberini vormen daarop geen uitzondering. Ze hangen zij aan zij aan de muur, de Doop van Christus links en de Aanbidding van de Herders rechts. De werken werden omstreeks 1596-1600 geschilderd en waren vermoedelijk onderdeel van een drieluik. Het derde deel – de Annunciatie – kwam terecht in Bilbao, Spanje.

Doop van Christus / Aanbidding van de Herders – El Greco.

Het Palazzo Barberini heeft drie schilderijen van Michelangelo Merisi (1571-1610), beter bekend als Caravaggio: Judit onthooft Holofernes (ca. 1599-1602), Narcissus (ca. 1597-1599) en Sint Franciscus in meditatie (een laat werk, misschien uit 1605-1606). Van deze drie is het schilderij van Judit het meest indrukwekkend. Het vertelt het verhaal uit het gelijknamige deuterocanonieke Bijbelboek en legt de hoofdpersoon Judit vast op het moment dat ze de Assyrische generaal Holofernes het hoofd afsnijdt. Judit heeft een vastbesloten blik op haar gezicht terwijl de generaal compleet geschokt kijkt. Rechts staat de oude dienstmaagd (jawel, het is een vrouw) van Judit klaar met een zak of een stuk textiel om het afgehakte hoofd in op te bergen. Het schilderij is tegelijkertijd prachtig en gruwelijk.

Judith onthoofdt Holofernes – Caravaggio.

6 Comments:

  1. Pingback:Rome: Santi Cosma e Damiano – – Corvinus –

  2. Pingback:Rome: Galleria Corsini – – Corvinus –

  3. Pingback:Rome: Villa Farnesina – – Corvinus –

  4. Pingback:Rome: San Pietro in Montorio – – Corvinus –

  5. Pingback:Rome: Het Pantheon – – Corvinus –

  6. Pingback:Rome: Palazzo Barberini – – Corvinus –

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.