Padova: Il Santo

Il Santo.

De kerk van Sant’Antonio di Padova, lokaal bekend als Il Santo, is niet zomaar een kerk. Het gaat hier om de op één na belangrijkste kerk van de Orde der Franciscanen, na de Pauselijke Basiliek van San Francesco in Assisi. De Santo is enorm, maar niet zo groot als de Santa Croce in Florence, de grootste Franciscaanse kerk ter wereld. Uiteraard is de Sant’Antonio gewijd aan Sint Antonius van Padova (1195-1231), wiens relikwieën in deze kerk bewaard worden. Ieder jaar bezoeken duizenden pelgrims de basiliek om bij de graftombe van de heilige te bidden en om zijn zegen te vragen. Dit is waarschijnlijk ook de reden waarom het streng verboden is om foto’s te nemen in de kerk. Toeristen met camera’s zouden de kerkgangers kunnen hinderen. Die hebben natuurlijk ook weinig zin om zichzelf op de Facebookpagina van iemand anders terug te vinden. Aangezien fotograferen niet is toegestaan, zal deze bijdrage zich voornamelijk richten op de buitenkant van de kerk. Niettemin zal ik enige kunstwerken noemen die men binnen kan bewonderen.

Geschiedenis en kunst

Het meest intrigerende weetje over Sint Antonius van Padova is dat hij geen Antonius heette en ook niet uit Padova kwam. Zijn echte naam was Fernando Martins en hij werd geboren in de Portugese stad Lissabon. Om die reden wordt hij soms ook wel Antonius van Lissabon genoemd, bijvoorbeeld in de kerk van Santa Maria in Aracoeli in Rome. Die kerk heeft een fresco van de heilige van Benozzo Gozzoli (ca. 1421-1497) met daarop de Latijnse tekst SANCTVS A(N)TO(NIVS) VLIXBONENSIS. Nadat hij zich bij de Franciscanen had aangesloten nam Fernando de naam Antonius aan, naar de vierde-eeuwse heilige Antonius de Grote, ook bekend als Antonius-Abt, de zogenaamde “Vader van Alle Monniken”. In Italië maakte Antonius kennis met Franciscus van Assisi, de stichter van de Orde, en al snel werd hij niet alleen diens volgeling, maar ook diens vriend en vertrouweling. Rond 1226 vestigde Antonius zich in Padova. Slechts vijf jaar later stierf hij, nog maar halverwege de dertig. In overeenstemming met zijn eigen wensen werd hij begraven in het kleine kerkje van Santa Maria Mater Domini aan de rand van Padova.

Zijaanzicht van de Santo.

Paus Gregorius IX (1227-1241) zorgde ervoor dat de populaire Antonius minder dan een jaar na zijn dood al heilig werd verklaard. Op 30 mei 1232 veranderde Fernando Martins uit Lissabon in Sint Antonius van Padova, beschermheilige van de verloren voorwerpen. Vrijwel direct daarop viel het besluit dat een eenvoudige graftombe in de eenvoudige kerk van Santa Maria toch niet toereikend was voor een heilige. Nog in 1232 werd begonnen met de bouw van een veel grotere basiliek. Het kleine kerkje werd in het nieuwe gebouw opgenomen als kapel, de zogenaamde Cappella della Madonna Mora. De nieuwe kerk van Sant’Antonio di Padova werd omstreeks het 1310 voltooid, maar gedurende de rest van de veertiende en de vijftiende eeuw werd het gebouw vele malen vergroot en verfraaid. Extreem belangrijk voor een pelgrimskerk als de Santo was de toevoeging van een wandelgang rondom het presbyterium. Deze stelt pelgrims in staat om in een plechtige processie rondom dit gedeelte van de kerk te lopen. Deze website geeft wat meer informatie over de Percorso Giubilare in de basiliek, het ‘Jubelpad’.

Pelgrims dienen de kerk via de Porta della Misericordia aan de linkerzijde van de kerk binnen te gaan. De graftombe van Sint Antonius (Tomba di Sant’Antonio) en de hierboven genoemde Cappella della Madonna Mora bevinden zich eveneens aan deze zijde van de kerk. Achter in de kerk vinden we de zeventiende-eeuwse Cappella delle Reliquie (ook wel de Tesoro genoemd), waar de relikwieën van de heilige bewaard worden. Kennelijk bezit de kerk het kaakbeen van Sint Antonius, zijn stembanden en zijn tong, alsook een aantal andere voorwerpen die gelovige mensen waarschijnlijk fascinerend zullen vinden.

Chiostro della Magnolia.

Net als de San Marco in Venetië is de Santo een curieuze mengelmoes van stijlen. We zien Romaanse, Byzantijnse en Gotische elementen, en daarnaast wat Barokke toevoegingen uit de zeventiende eeuw zoals de voornoemde Kapel van de Relikwieën. De gevel buiten heeft Romaanse trekken, maar de puntbogen zijn weer Gotisch en dat geldt ook voor de vier torens (twee kleine en twee grote), hoewel die ook wel wat lijken op minaretten. Van de acht koepels van de Santo zijn er zeven duidelijk Byzantijns en het is vrij evident dat dat de San Marco in Venetië hier de inspiratiebron was. De achtste koepel, die kegelvormig is, is wederom Gotisch. Ook het interieur van de kerk is overwegend Gotisch. De Santo werd van kunstwerken voorzien door kunstenaars als Stefano da Ferrara, Altichiero, Andriolo de Santi, Giusto de Menabuoi (wiens geschilderde kaart van de stad Padova fascinerend is), Donatello en Tullio Lombardo. Het fresco in de lunette boven de hoofdingang is een werk van Andrea Mantegna.

De beroemdste kunstenaar die een bijdrage aan de basiliek leverde, was waarschijnlijk Giotto (ca. 1266-1337). Deze Florentijnse kunstenaar en vernieuwer was eveneens actief in de Cappella degli Scrovegni en het Palazzo della Ragione in Padova, maar hij leverde naar alle waarschijnlijkheid zijn eerste werk in deze stad af in de Santo, en wel tussen 1302 en 1303. Tijdens zijn werkzaamheden in de basiliek zal hij in contact gekomen zijn met Enrico Scrovegni, de bankier die de Cappella degli Scrovegni liet bouwen en die Giotto in zou huren om daar tussen 1303 en 1305 zijn beroemde frescocyclus op de muren en het plafond te schilderen. Men vindt de fresco’s in de Santo die aan Giotto worden toegeschreven in de Cappella delle Benedizioni. Toevallig werd deze kapel gehuurd door de familie Scrovegni, dus mogelijk vormt deze kapel de link tussen Giotto’s werk in de basiliek en zijn activiteiten in de Cappella degli Scrovegni. Bezoekers aan de Cappella delle Benedizioni moeten overigens geen enorme fresco’s verwachten; van alles wat Giotto geschilderd heeft, zijn alleen acht bustes van heiligen overgebleven, en de meeste zijn nog flink overgeschilderd ook. Giotto en zijn collega’s schilderden tevens in de kapittelzaal van de Santo. De eerste fragmenten van de door hen gemaakte fresco’s werden in 1842 herontdekt achter de laag pleisterwerk die op de muren was aangebracht. Wat er nog van de fresco’s over is, kan hier bekeken worden. Men vindt de kapittelzaal in het Chiostro della Magnolia, een van de vier kloostergangen naast de basiliek.

Standbeeld van Gattamelata door Donatello.

Een van de belangrijkste kunstwerken van de Santo staat buiten op de Piazza del Santo. Het betreft een ruiterstandbeeld van de condottiero Erasmo da Narni (1370-1443) van de hand van de Florentijnse kunstenaar Donatello (1386-1466). Erasmo had de bijnaam Gattamelata, wat zoiets als ‘de lapjeskat’ betekent. Hoe hij aan die bijnaam kwam, is niet precies bekend. Misschien was de naam afgeleid van die van zijn moeder, Melania Gattelli. Een andere mogelijkheid is dat hij in de strijd een helm droeg met een veelkleurige pluim in de vorm en met de kleur van een lapjeskat. Gattamelata diende Venetië trouw en na zijn dood in 1443 werd hij begraven in een van de kapellen van de Santo. In 1453 voltooide Donatello zijn prachtige ruiterstandbeeld van de condottiero. Het lijkt erop dat de weduwe van Gattamelata het leeuwendeel van de kosten voor haar rekening nam, al is het mogelijk dat ook de Republiek Venetië iets heeft bijgedragen. U kunt Gattamelata’s standbeeld vergelijken met dat van Bartolomeo Colleoni in Venetië, gemaakt door Andrea del Verrocchio. Welke heeft uw voorkeur?

3 Comments:

  1. Pingback:Padova: Cappella degli Scrovegni – – Corvinus –

  2. Pingback:Padova: Palazzo della Ragione – – Corvinus –

  3. Pingback:Padova: Il Santo – – Corvinus –

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.