Santa Maria Maddalena.
De voornaamste reden dat we in Fabriano als eerste de kleine kerk van Santa Maria Maddalena bezochten, was de aanwezigheid van een groot gratis parkeerterrein in de buurt. De Parcheggio del Torrione is een prima plek om je auto achter te laten voordat je aan een verkenning van dit charmante stadje in de Marche begint. Santa Maria Maddalena was ooit onderdeel van een hospitaal voor reizigers en pelgrims. De geschiedenis van de kerk gaat terug tot het eerste decennium van de veertiende eeuw. Al eeuwen heeft zij een bijzondere band met de Pia Università dei Cartai. Zoals eerder uitgelegd kan het Italiaanse woord università zowel ‘universiteit’ als ‘gilde’ betekenen, en in dit geval betekent het gilde. De Pia Università dei Cartai is het gilde van de papiermakers, opgericht in 1326 en het enige middeleeuwse gilde dat nog steeds bestaat in Fabriano. Met Fabriano als papierstad zouden we later nog nader kennismaken in het fascinerende Museo della Carta e della Filigrana. Hier bij de kerk van Santa Maria Maddalena troffen we alvast een standbeeld van een papiermaker aan. Op het beeld staat een deel van het motto van Fabriano, ‘Olim cartam undique fudit’, ‘ooit verspreidde hij overal het papier’.
De bijzondere band tussen de papiermakers en Maria Magdalena zou teruggaan tot 1599. Op 22 juli van dat jaar, haar feestdag, zou ze een papiermaker hebben gered die dreigde te worden verpletterd door een drukpers. Pas in 1839 werd de kerk formeel aan de Pia Università dei Cartai toegewezen door Paus Gregorius XVI (1831-1846). De toewijzing werd gevolgd door een restauratie tussen 1839 en 1858. Bij een nieuwe restauratie in 1932 werden vervolgens enkele veertiende-eeuwse fresco’s teruggevonden, en die vormen meteen een van de twee hoofdredenen om deze kerk te bezoeken. Volgens mijn reisgids zijn ze het werk van de lokale schilder Allegretto Nuzi (ca. 1315-1373), maar op het informatiebord in de kerk worden ze toegeschreven aan een voorganger, de mysterieuze Maestro di Campodonico (Campodonico is een klein plaatsje zo’n 12 kilometer ten zuiden van Fabriano, bij de grens met Umbrië). Op de fresco’s zien we, van links naar rechts, de evangelist Johannes, de Kruisiging en de Annunciatie.
Fresco van de Maestro di Campodonico.
De tweede hoofdreden voor een bezoek aan de kerk van Santa Maria Maddalena is het schilderij van de heilige dat boven het hoogaltaar hangt. Het werd in de periode 1612-1615 geschilderd door Orazio Gentileschi (1563-1639). Deze schilder kwam oorspronkelijk uit Pisa en groeide op in een artistieke familie. Zijn vader was goudsmid, twee van zijn oudere broers – van wie Aurelio Lomi (1556-1624) de bekendste is – waren ook schilder. Orazio Gentileschi heette eigenlijk Orazio Lomi, maar gebruikte doorgaans de achternaam van zijn moeder. Zijn successen brachten hem uiteindelijk naar Parijs en ten slotte Londen, waar hij overleed. Hij was tevens de vader van Artemisia Gentileschi (ca. 1593-1656), een van de bekendste vrouwelijke schilders van de zeventiende eeuw. Volgens sommige kunsthistorici heeft de Maria Magdalena in Fabriano het gezicht van Artemisia gekregen. Of dit nu waar is of niet, Orazio Gentileschi leverde een schitterend, intens werk op. We zien een knielende Magdalena, met loshangend haar. Ze houdt een crucifix vast en op de rots naast haar liggen een boek en een schedel, symbool van vergankelijkheid. Op de grond staat een potje zalf, haar vaste attribuut. We bezochten de kerk in augustus 2024 en hadden groot geluk: het bleek dat het schilderij tussen november 2023 en juli 2024 was gerestaureerd. Het was dus nog maar net teruggekeerd in de kerk.
Bronnen: Bradt travel guide Umbria & the Marche (2021), p. 253, het informatiebord in de kerk en de folder Santa Maria Maddalena penitente.
Pingback:Fabriano: Santa Maria Maddalena – – Corvinus –