Onze tocht naar Arcevia was bepaald spannend te noemen. We vertrouwden blind op onze routeplanner, en die voerde ons over de meest hobbelige wegen naar dit charmante stadje dat op 535 meter boven zeeniveau ligt. Van sommige wegen vroegen we ons af of het überhaupt wegen waren, maar dat we er af en toe ander verkeer tegenkwamen, sterkte ons in de gedachte dat we goed zaten. Omdat we niet wisten of het druk zou zijn in Arcevia hadden we van tevoren op een kaart naar parkeerplaatsen gezocht. Er is een groot parkeerterrein langs de Via Porta del Sasso, maar vandaar is het nog een flink eind lopen naar de binnenstad. We troffen geen enkele andere auto op het terrein aan en besloten daarom door te rijden. Aan de Via Guglielmo Marconi bleken ook nog genoeg vrije parkeerplaatsen te zijn. We lieten onze auto achter en gingen te voet verder. Hoewel we in de Marche temperaturen van boven de 35 graden gewend waren, was het in Arcevia – ongetwijfeld vanwege de hoogte – aangenaam koel. Ook hing er duidelijk regen in de lucht, niet onprettig na enkele verzengend hete dagen.
Arcevia.
Arcevia – tot 1817 Rocca Contrada geheten – heeft twee overduidelijke hoogtepunten: de schitterende vergezichten en de kapittelkerk van San Medardo. Genoemde kerk is eigenlijk het enige culturele hoogtepunt in het stadje. De geschiedenis ervan gaat terug tot de middeleeuwen, in elk geval het begin van de dertiende eeuw. Niemand kan met zekerheid zeggen waarom de kerk aan de heilige Franse bisschop Medardus van Noyon (gestorven ca. 545) is gewijd, maar ze beweert een vinger van de man te bezitten, volgens de overlevering een geschenk van Karel de Grote. De heilige schijnt aangeroepen te worden om regen te veroorzaken, en inderdaad was het inmiddels beginnen te regenen. De kerk die we betraden is niet meer het middeleeuwse gebouw, maar een opvolger die tussen 1634 en 1702 werd gebouwd. Volgens mijn reisgids[1] gebeurde dat in opdracht van hertogin Livia della Rovere (1585-1641), die sinds 1631 de weduwe was van de laatste hertog van Urbino, Francesco Maria II della Rovere. De kerk, herbouwd door obscure architecten uit Pisa en Pergola, staat compleet ingeklemd tussen andere gebouwen, wat het lastig maakt haar gevel te bekijken. Gelukkig vinden we in het gebouw een schaalmodel (1:50) uit 1994.
De San Medardo is de gelukkige bezitter van twee prachtige schilderijen van de Toscaanse meester Luca Signorelli (ca. 1450-1523). Hij was geboren en getogen in Cortona, een stad waar hij na een lange en productieve carrière ook kwam te overlijden. Tijdens die carrière leverde hij een muurfresco voor de Sixtijnse Kapel af en schilderde hij een reeks fresco’s voor de kathedraal van Orvieto. In de apsis van de San Medardo, achter het hoogaltaar, kunnen we zijn Polittico di Arcevia, geschilderd in 1507, bewonderen. In het midden van dit veelluik zien we de Madonna met het Kind, met boven hen God de Vader. Deze geeft zijn zegen, en op de bladzijden van zijn boek zijn de Griekse letters alfa en omega geschreven, begin en einde. Acht heiligen flankeren de centrale panelen. De onderste heiligen zijn Sebastiaan, Medardus (gekleed als bisschop en met een model van Arcevia in handen), Andreas en Rochus. Daarboven zien we Paulus, Johannes de Doper, Petrus en ten slotte Jacobus de Meerdere. De schilder signeerde en dateerde zijn werk bij de voeten van de Maagd. De predella bestaat uit vijf voorstellingen uit de jonge jaren van Christus, terwijl langs de zijkanten van het veelluik nog eens veertien extra heiligen geschilderd werden. De opdracht voor het werk kwam van de bisschop van Senigallia, Marco Vigerio della Rovere.
De San Medardo is eenbeukig en heeft aan de zijkanten ondiepe kapellen (eigenlijk niet meer dan nissen) met altaren. Er is één zeer grote kapel aan de linkerzijde, de Cappella del Sacramento. Hier treffen we, in het baptisterium, het tweede schilderij van Luca Signorelli aan, zijn Doop van Christus uit 1508. Persoonlijk vind ik dit een nog veel mooier werk dan de Polittico di Arcevia, al was het maar omdat de paneelschildering een prachtige achtergrond heeft. De drie hoofdpersonen van de voorstelling zijn God de Vader (in de hemel), Johannes de Doper en Jezus Christus. Terwijl de twee neofieten op de achtergrond poedelnaakt zijn, heeft de Heiland heel kuis een kleurige lendendoek omgeslagen. Deze deed me sterk denken aan een sjaal van Signorelli die ik in Florence had gezien. Of de predella ook van de hand van Signorelli is, durf ik niet te zeggen, maar zeker is dat de heiligen aan de beide zijkanten werden geschilderd door Luca di Paolo da Matelica (ca. 1435-1491). Onder deze heiligen zien we, rechtsboven, weer bisschop Medardus van Noyon.
Retabel van Giovanni en Fra Mattia della Robbia.
De Cappella del Sacramento heeft tevens een prachtig retabel van Giovanni della Robbia (1469-1529) en Fra Mattia della Robbia (ca. 1468-1532). Het is uiteraard uitgevoerd in geglazuurde terracotta, een specialiteit van de familie Della Robbia. Centrale figuren zijn de Madonna en het Kind, geflankeerd door Johannes de Doper en Hiëronymus. De laatste is herkenbaar aan de leeuw aan zijn voeten en de steen waarmee hij zich op de borst slaat. Het retabel werd tussen 1510 en 1513 gemaakt voor een andere kerk in de buurt van Arcevia. In de eeuwen die volgden werd het uit elkaar gehaald, verminkt en verplaatst, om uiteindelijk in 1870 in de San Medardo terecht te komen. Na een recente restauratie ziet het er weer zeer presentabel en tamelijk origineel uit.
Wie na het lezen van de voorgaande alinea’s het idee heeft gekregen dat er in de kerk alleen maar werken van Toscaanse schilders en beeldhouwers te vinden zijn, kan ik geruststellen. De kerk heeft verschillende werken van Ercole Ramazzani (ca. 1535-1598), een lokale schilder en beeldhouwer. In de Cappella di San Giuseppe aan de linkerzijde vinden we daarnaast een doek uit 1529 van de schilders Piergentile da Matelica en Venanzio da Camerino, beiden afkomstig uit stadjes ten zuiden van Arcevia.
Uitzicht vanaf Arcevia.
Noot
[1] Bradt travel guide Umbria & the Marche (2021), p. 244.
Pingback:Marche: Arcevia – – Corvinus –