Tempio Civico dell’Incoronata.
Hoewel de naam van het gebouw wellicht anders doet vermoeden, is de Tempio Civico della Beata Vergine Incoronata toch echt een kerk. Met de toevoeging civico wordt aangegeven dat deze kerk nooit onder het bisdom Lodi viel, maar altijd door de comune – dus door de burgers van de stad – werd beheerd. De Tempio Civico is zonder enige twijfel het meest indrukwekkende monument in Lodi, beter nog dan de kathedraal van de stad en te vinden op een steenworp afstand ervan in de smalle Via Incoronata.
Vroege geschiedenis
In de vijftiende eeuw stond op deze plek een bordeel, in het Italiaans stijlvol aangeduid als een casa di tolleranza. Prostituees en hun klanten waren vaak dronken, en regelmatig vonden er gevechten plaats. Op de buitenmuur van het bordeel was een veertiende-eeuws fresco geschilderd van de Gekroonde Madonna met het Kind. Op 7 oktober 1487 zou de Maagd hebben gehuild vanwege alle ellende in en rondom het pand. Vervolgens werden her en der wonderbaarlijke gebeurtenissen gemeld en besloot het stadsbestuur het bordeel te slopen en een kerk te bouwen. De eerste steen van het gebouw werd op 29 mei 1488 gelegd. Als architect was een zekere Giovanni Battagio aangetrokken, een leerling van de bekende Bramante. Zijn ontwerp van een achthoekige kerk met acht kapellen was duidelijk op het werk van zijn meester gebaseerd.
Om onbekende redenen werd Battagio al in 1489 ontslagen. Volgens mijn reisgids zou hij wraak hebben genomen door stucmedaillons met karikaturen van de opdrachtgevers te maken in de kerk. Dat verhaal klinkt als een broodje aap. Hoe had hij dat moeten doen als hij ontslagen was? En met welke middelen als hij niet meer betaald werd? In elk geval nam Gian Giacomo Dolcebuono (ca. 1445-1510) het werk over. Hij volgde trouw het ontwerp van zijn voorganger, en in 1491 was de nieuwe kerk klaar. In januari 1494 kon vervolgens het miraculeuze fresco op het hoogaltaar van de Tempio Civico worden geplaatst, die in 1501 formeel werd gewijd. Nu was het zaak het gebouw te verfraaien met kunstwerken van de hoogste kwaliteit. Een van de eerste kunstenaars die hiervoor werden aangetrokken, was Ambrogio Bergognone (gestorven ca. 1524). Hij schilderde de vier prachtige panelen voor de Cappella di San Paolo. Vooral het paneel met de Presentatie in de Tempel is opvallend, want de tempel van het schilderij is de Tempio Civico zelf.
Latere geschiedenis
In de zestiende eeuw waren vervolgens vele leden van de familie Piazza in de kerk actief. Dit was een bekende familie van schilders afkomstig uit Lodi zelf. De bekendste van hen is waarschijnlijk Callisto Piazza (1500-1561; zie Lodi: San Lorenzo), maar volgens een van mijn bronnen hebben in de Tempio Civico ook Cesare, Scipione, Fulvio, Martino én Albertino Piazza werk achtergelaten. In de Cappella di Sant’Antonio Abate vinden we een veelluik dat bekendstaat als de Polittico Berinzaghi en dat wordt toegeschreven aan Albertino Piazza (ca. 1490-1529). Het veelluik is vernoemd naar Giovanni Antonio Berinzaghi, de man die de opdracht voor het werk gaf en knielend naast Sint Antonius-Abt is afgebeeld. De heilige rechts van de Madonna met het Kind is Sint Bassianus, bisschop van Lodi tussen ca. 373 en 409.
Verreweg de belangrijkste architectonische ingreep na voltooiing van de kerk was de bouw van een koor aan de zuidwestzijde aan het einde van de zeventiende eeuw. De nieuwe koorkapel werd vervolgens beschilderd door Andrea Lanzani (1641-1712) en Stefano Maria Legnani, beter bekend als Legnanino (1661-1713). De houten koorbanken zijn het werk van de broer van de eerstgenoemde, Carlo Antonio Lanzani. Decoratie van de Tempio Civico della Beata Vergine Incoronata ging door tot in de negentiende eeuw. De fresco’s van het plafond werden tussen 1836 en 1840 geschilderd door Enrico Scuri (1806-1884). Ze stellen heiligen afkomstig uit Lodi of omgeving voor.
Bronnen: Dick de Boer, Emo’s Reis, p. 364-365, Trotter Reisgids Noordwest-Italië (2016), p. 404, Tempio civico dell’Incoronata – Lombardia Beni Culturali en Tempio civico dell’Incoronata, polittico Berinzaghi.