Santi Apostoli, zijaanzicht.
Toen ik voor het eerst langs de kerk van de Santi Apostoli in Cannaregio liep, kon ik nauwelijks geloven dat de kerk nog in gebruik was. Een ingang kon ik zo snel niet vinden, en al wat ik zag waren een hoge toren, een kapel met koepel die aan de buitenkant leek af te brokkelen en diverse gebouwen die tegen de kerk aan waren gebouwd. Pas vele jaren later volgde een eerste bezoek aan de Santi Apostoli. Ik ontdekte toen pas dat de voorkant van het gebouw zich niet aan de Campo Santi Apostoli bevindt, maar net om de hoek. De bakstenen gevel die we daar aantreffen, is tamelijk lelijk en niet de moeite waard. Het is veel leuker om op het gezellige pleintje te gaan zitten met een ijsje en vanaf een bankje de merkwaardige kapel te bestuderen. Die bleek van binnen toch stukken interessanter te zijn dan ik na het aanschouwen van de buitenzijde had kunnen bevroeden.
Geschiedenis
Volgens de overlevering behoort de kerk van de Heilige Apostelen tot de acht kerken in Venetië die zijn gesticht door Sint Magnus van Oderzo (ca. 580-670). Dat zou deze bisschop dan al in de zevende eeuw hebben gedaan, terwijl de kolonisatie van de Rialto-archipel door de Venetianen pas in de vroege negende eeuw serieus van start ging. Kortom, we kunnen beter aannemen dat de kerk van de elfde eeuw dateert. In 1106 werd Venetië getroffen door twee zware branden. De eerste ontstond in de parochie van de Santi Apostoli, de tweede in die van San Lorenzo verder naar het oosten.[1] In beide gevallen was de schade enorm. De kerk van de apostelen ging verloren in de vlammen, en gelet op de plek van het ontstaan van de branden zal dat al bij de eerste brand zijn gebeurd.
Interieur van de kerk.
In de loop van de twaalfde eeuw werd de kerk herbouwd. Tegen het einde van de vijftiende eeuw werden vervolgens de nodige werkzaamheden verricht door de architect Mauro Codussi (ca. 1440-1504). Tot de belangrijkste van deze werkzaamheden behoorde de bouw van een kapel voor de familie Cornaro, Corner in het Venetiaanse dialect. In de kapel zouden grafmonumenten komen te staan voor drie leden van de familie, te weten vader Marco Cornaro (1406-1479), diens zoon Giorgio Cornaro (1452-1527) en diens dochter Catherina Cornaro (1454-1510). Van de drie was Catherina verreweg de belangrijkste, want zij zou Koningin van Cyprus worden. Meer over haar hieronder. De Cappella Corner is het enige onderdeel van de (laat)middeleeuwse kerk dat bewaard is gebleven. Tussen 1570 en 1575 werd de kerk geheel herbouwd. De herbouw wordt toegeschreven aan Alessandro Vittoria (1525-1608). In het midden van de achttiende eeuw voerde Giovanni Pedolo (gestorven 1752) nog belangrijke renovatiewerkzaamheden uit.
Bezienswaardigheden
Het interieur van de kerk vond ik tamelijk plezierig, mede dankzij het licht dat door de rechthoekige – en kennelijk door Pedolo toegevoegde – ramen het gebouw binnenstroomt. Hoogtepunt is en blijft toch Codussi’s Cappella Corner, waarin we de grafmonumenten van Marco en Giorgio Cornaro aantreffen, alsook een fraai altaarstuk van Sint Lucia die de heilige hostie ontvangt. Het is een werk uit ca. 1746 van Giambattista Tiepolo (1696-1770). De graftombe van Marco Cornaro wordt toegeschreven aan Tullio Lombardo (ca. 1455-1532), die van Giorgio Cornaro aan een navolger van Tullio. Voor de harmonie in de kapel was het natuurlijk belangrijk dat de beeldhouwers van de twee graftomben in dezelfde stijl werkten, ook al zat er zo’n dertig jaar tussen het vervaardigen van het eerste en het tweede monument.
Sint Lucia (detail) – Tiepolo.
Om het interieur van de kapel goed te kunnen bewonderen, is het belangrijk dat u wat muntjes meeneemt om het licht aan te kunnen zetten. Dan wordt meteen duidelijk dat een grafmonument voor Catherina Cornaro in de kapel ontbreekt. Catherina was met de titel ‘Dochter van de Heilige Marcus’ uitgehuwelijkt aan Koning Jacobus II van Cyprus. Die stierf echter al snel, net als hun zoontje Jacobus III. In augustus 1474 werd Catherina formeel de Koningin van Cyprus, al had ze te dansen naar de pijpen van de Raadslieden die door de Senaat in Venetië gestuurd waren. In 1489 besloot de Republiek het eiland te annexeren. De koningin werd gedwongen troonsafstand te doen en sleet haar laatste jaren als Signora van het stadje Asolo in de Veneto. Na uit Asolo verjaagd te zijn door de Oostenrijkers stierf ze in 1510 in Venetië. Ze werd aanvankelijk in de Cappella Corner begraven, maar zo’n zeventig jaar later naar de kerk van San Salvador overgebracht. Daar kreeg ze een grafmonument en kwam ze te rusten tegenover twee neefjes en een achterneefje. Ze bleef dus dicht bij de familie Cornaro.
Nog diep onder de indruk van de prachtig gebeeldhouwde gisanten van Marco en Giorgio Cornaro verkende ik de rest van de kerk. Rechts van het koor trof ik in een kapel nog wat restanten van veertiende-eeuwse fresco’s aan. Met de Cappella Corner zijn ze een zeldzaam overblijfsel uit de (laat)middeleeuwse kerk. De fresco’s stellen de Kruisafneming en de Graflegging voor. De schilder is onbekend. Ook mooi vond ik de twee engelen in het koor van Girolamo Campagna (ca. 1549-1625), die dienstdoen als lessenaar en kaarsenhouder. Een beeld van de apostel Petrus met de sleutels op een wijwaterschaal werd gemaakt door de Duitse beeldhouwer Heinrich Meyring (ca. 1638-1723) en is ook de moeite waard. Ten slotte stuitte ik op een Madonna met Kind die bekendstaat als de Madonna degli Alberetti, de ‘Madonna van de Boompjes”. Als u het beeldhouwwerk ziet, snapt u direct waar de naam vandaan komt. Deze Madonna wordt toegeschreven aan Niccolò di Piero Lamberti (ca. 1370-1451).
Bronnen: Capitool reisgids Venetië & Veneto (2012), p. 143, John Julius Norwich, ‘A History of Venice’ (2012), The Churches of Venice: Cannaregio en de informatieborden in de kerk.
Noot
[1] John Julius Norwich, ‘A History of Venice’ (2012), p. 82.
Pingback:Venetië: San Pietro di Castello – – Corvinus –