San Pietro in Gessate.
Toen we Milaan in 2016 voor het eerst bezochten, was er nog geen metroverbinding tussen het vliegveld Linate en de binnenstad. Het was toen voor ons het handigst om de bus te nemen van en naar de luchthaven. De bushalte was bij de rechtbank van Milaan, en aan de andere kant van de weg spotte ik een kerk met een interessante gotische gevel. Dit bleek de kerk van San Pietro in Gessate te zijn. Mijn reisgids bevatte mooie foto’s van fresco’s die daarbinnen te bewonderen zouden zijn, dus ik wilde het gebouw nog wel met een bezoekje vereren. Ik checkte mijn horloge en zag dat er nog genoeg tijd over was om even binnen te kijken. Ik liet alle bagage bij mijn wederhelft, stak de weg over en maakte een foto van de gevel. Veel verder dan de gevel kwam ik helaas niet. De deur van de kerk bleek op slot te zitten, een bezoek aan de San Pietro zat er niet in. Pas negen jaar later was ik terug in Milaan. San Pietro in Gessate stond hoog op mijn lijstje.
Geschiedenis
De kerk is natuurlijk gewijd aan Petrus, eerste onder de discipelen van Christus. Kennelijk is er een link met het stadje Gessate in Lombardije, dat zo’n twintig kilometer ten noordoosten van Milaan ligt. Wellicht kwamen de leden van de Humiliati die de kerk aanvankelijk beheerden daar vandaan of hadden ze er bezittingen. Later werden zij vervangen door Benedictijnen verbonden aan de abdij van Santa Giustina in Padova. Hoewel de geschiedenis van de kerk teruggaat tot in elk geval de dertiende eeuw, dateert het huidige gebouw hoofdzakelijk van de vijftiende. Rond 1460 werd met de bouw van een nieuwe kerk in Lombardisch-gotische stijl begonnen, mogelijk onder leiding van de architect Guiniforte Solari (ca. 1429-1481) en misschien met betrokkenheid van diens zoon Pietro Antonio Solari (ca. 1445-1493). De bouw werd sterk gestimuleerd door twee broers uit de Florentijnse familie Portinari, Acerrito en Pigello Portinari (1421-1468). Beiden waren vertegenwoordiger van de Medici Bank in Milaan en Pigello was daarnaast opdrachtgever van de befaamde Portinari-kapel in de kerk van Sant’Eustorgio in Milaan. In 1476 werd de San Pietro in Gessate voltooid.
Interieur van de kerk.
Wie de kerk van boven bekijkt, of vanaf de kruising van de Via Chiossetto met de Via Filippo Corridoni, zal constateren dat het gebouw aan de achterzijde verlengd werd. Deze uitbreiding in Renaissancestijl dateert van de zestiende eeuw. Tussen 1910 en 1912 werd een belangrijke restauratie uitgevoerd door Diego Brioschi. De kerk kreeg het vervolgens zwaar te verduren tijdens de Tweede Wereldoorlog. Geallieerde bombardementen richtten in 1943 ernstige schade aan het gebouw aan. Dat gold in het bijzonder voor de kapellen aan de rechterzijde, waar ondanks goede restauraties vandaag de dag eigenlijk niets interessants meer te bezichtigen valt. Ook het klooster dat rechts van de kerk stond, kwam zwaar gehavend uit de strijd. Thans is er een middelbare school in gevestigd. Wie het complex van boven bekijkt met Google Maps, ziet dat het Liceo Scientifico Statale ‘Leonardo da Vinci’ nog altijd de vorm van een kloostergang heeft.
Bezienswaardigheden
De gevel van de kerk is sterk een product van Brioschi’s restauratie aan het begin van de twintigste eeuw. Waar de meeste barokdecoraties van het gebouw verdwenen zijn, heeft de San Pietro wel haar zeventiende-eeuwse portaal behouden. Deze omgeeft de enige ingang van de kerk, waar er ooit nog drie van waren. Het interieur van het gebouw is stukken interessanter dan de buitenzijde, dus laten we snel naar binnen gaan. Daar valt direct op dat de San Pietro een tamelijk donkere kerk is. Het driebeukige gebouw heeft vijf kapellen aan beide zijden, plus twee grote kapellen in het dwarsschip. Een mogelijk overblijfsel van de eerste kerk op deze plek is de Cappella di San Benedetto links van het koor. Hier vinden we nog wat sporen van fresco’s van leden van de Humiliati, een orde die in 1571 werd ontbonden door Paus Pius V (1566-1572).
Cappella della Vergine.
Als gezegd zijn alleen de kapellen aan de linkerzijde interessant. Het begint bij de tweede kapel, de Cappella della Vergine. Op de muren vinden we vijftiende-eeuwse fresco’s met verhalen uit het leven van de Maagd Maria. Over de identiteit van de schilders wordt nog gespeculeerd, maar het informatiebord in de kerk schrijft ze toe aan Agostino de’ Mottis en zijn assistenten, en aan Giovanni Donato Montorfano (ca. 1460-1502). De derde kapel links is de Cappella di Sant’Antonio Abate, gewijd aan Sint Antonius-Abt. De fresco’s over zijn leven zijn zeker van Giovanni Donato Montorfano. Ze werden in de jaren 1480 geschilderd in opdracht van het reeds overleden echtpaar Mariotto Obiano en Antonia Michelotti, dat op het altaarstuk is afgebeeld. De fresco’s in de Cappella di Sant’Antonio Abate zijn van uitstekende kwaliteit. Het is alleen jammer dat het licht in de kapel verre van optimaal is.
Cappella di Sant’Antonio Abate.
De volgende twee kapellen zijn gewijd aan Sint Antonius van Padova en Johannes de Doper. Laatstgenoemde kapel werd weer van fresco’s voorzien door Montorfano, wiens broer in het naastgelegen klooster verbleef. Zeer interessant is vervolgens de Cappella di Sant’Ambrogio in het linker dwarsschip, ook bekend als de Cappella Grifi. De kapel werd ingericht en verfraaid in opdracht van Ambrogio Grifi (gestorven 1493). Hij was eind vijftiende eeuw apostolisch protonotaris, lijfarts en raadgever aan het hof van de Sforza’s van Milaan. Het interessantste kunstwerk in de kapel is de gisant van de graftombe van Grifi, een werk van Benedetto Briosco (ca. 1460-1517). De fresco’s in de kapel tonen gebeurtenissen uit het leven van de naamgenoot van Ambrogio Grifi, Sint Ambrosius van Milaan (ca. 340-397). Ze zijn het werk van Bernardino Buttinone (ca. 1450-1510) en Bernardo Zenale (gestorven 1526). Helaas verkeren ze in erbarmelijke staat.
Ook in slechte staat verkeert een fresco in het rechter dwarsschip met de begrafenis van Sint Maarten, toegeschreven aan Ambrogio Bergognone (gestorven ca. 1524). Het fresco toont ons hoe Sint Ambrosius aanwezig is tijdens de uitvaart van de bisschop van Tours, die roem vergaarde omdat hij zijn mantel met een bedelaar deelde. Historisch is deze aanwezigheid onmogelijk, want Ambrosius stierf op 4 april 397 en Sint Maarten pas zeven maanden later, op 8 november van datzelfde jaar. Toch is het een verhaal dat we vaker tegenkomen in Milaan, bijvoorbeeld in de kerk van Sant’Ambrogio, waar Ambrosius zelf zijn laatste rustplaats vond.
Bronnen: Dorling Kindersley reisgids voor Milaan en de Meren (2010), p. 99, informatiebord in de kerk, Chiesa di San Pietro in Gessate – Wikipedia en Chiesa di S. Pietro in Gessate – Lombardia Beni Culturali