Duomo van Pavia.
Het bleek in Pavia nogal lastig om een restaurant te vinden om te lunchen. Het was augustus en veel Italianen waren met vakantie. Gelukkig bleek restaurant Miscusi op de Piazza del Duomo gewoon geopend te zijn. Terwijl we buiten in de schaduw genoten van prima pastagerechten hadden we een mooi uitzicht op de Duomo van de stad, ook bekend als de kathedraal van Santo Stefano en Santa Maria Assunta. De Duomo met zijn imposante koepel werd tussen 1488 en 1933 gebouwd, en het verhaal van het gebouw vertoont de nodige gelijkenissen met de bouw van de kathedraal van Milaan. Het is een verhaal dat wordt gekenmerkt door grootse plannen, grote financiële tekorten en een heleboel vertraging.
Geschiedenis
Pavia had oorspronkelijk twee kathedralen. Naast elkaar stonden de zomerkathedraal van Santo Stefano en de winterkathedraal van Santa Maria Maggiore (ook bekend als Santa Maria del Popolo). Eind vijftiende eeuw ontstond het idee deze twee gebouwen te vervangen door één grandioos nieuw gebouw. De bouw van de nieuwe kathedraal ging op 29 juni 1488 van start, en slechts weinigen zullen hebben vermoed dat deze bouw 445 jaar zou gaan duren. De eerste architecten waren Cristoforo Rocchi (gestorven 1497) en Giovanni Antonio Amadeo (1447-1522). Zij werkten onder de supervisie van Donato Bramante (1444-1514), die in het bijzonder zijn stempel op het gebouw zou drukken. Ook Francesco di Giorgio Martini (1439-1501) en zelfs Leonardo da Vinci (1452-1519) zouden bijdragen aan de kathedraal hebben geleverd. Na hen zouden nog vele andere architecten volgen, onder wie Gian Giacomo Dolcebuono (ca. 1445-1510), Pellegrino Tibaldi (1527-1596) – die later ook enige tijd hoofdarchitect van de Duomo van Milaan was –, Benedetto Alfieri (1699-1767) en Carlo Maciachini (1818-1899).
De Duomo gezien vanaf de Ticino. Links de Ponte Coperto.
De nieuwe kathedraal werd in de jaren 1930-1933 voltooid dankzij de inspanningen van Giuseppe Ballerini, bisschop van Pavia tussen 1924 en 1933. Tijdens zijn episcopaat werden de twee nog ontbrekende armen van het dwarsschip gebouwd. De voltooiing van het werk wordt gememoreerd op een plaquette waarop naast de naam van Ballerini ook die van Paus Pius XI (1922-1939) en die van Benito Mussolini, capo del governo (hoofd van de regering), worden genoemd. In de vierenhalve eeuw voorafgaand aan de voltooiing was er gediscussieerd over de vorm van de nieuwe Duomo, waarbij uiteindelijk werd gekozen voor die van een Grieks kruis van 83 bij 83 meter. Ook waren er discussies geweest over de omvang en hoogte van de koepel van het gebouw. De voltooide koepel bereikt een hoogte van 97,5 meter en behoort tot de grootste en hoogste in Italië. Oorspronkelijk stond links van de Duomo de middeleeuwse Torre Civica. Deze toren stortte echter op 17 maart 1989 in, hetgeen vier mensen het leven kostte. De resten van de Torre Civica zijn nog altijd zichtbaar.
Bezienswaardigheden
Ondanks dat de Duomo ontegenzeggelijk een indrukwekkend gebouw is, is hij ook een beetje saai. De negentiende-eeuwse gevel van Maciachini bestaat vrijwel geheel uit baksteen. De enige decoraties zijn twee marmeren galerijen. Blikvanger is natuurlijk de enorme koepel, die vanaf vele plekken in Pavia te zien is, of je nu op de Piazza della Vittoria ten noorden van de kathedraal staat of aan de andere kant van de rivier de Ticino bij de Ponte Coperto (zie de foto hierboven).
Het interieur van de Duomo wekt dezelfde gevoelens op: groot en indrukwekkend, maar ook leeg en monotoon. Het interessantste kunstwerk in het gebouw vond ik zelf het zogenaamde altaar van Sint Syrus, te vinden in het rechter dwarsschip. Sint Syrus of – in het Italiaans – San Siro was volgens de overlevering de eerste bisschop van Pavia, al kon ik het voetbalminnende deel van mijn familie wijsmaken dat hij de eerste voorzitter van AC Milaan was (het stadion van AC en Inter Milaan heeft als roepnaam San Siro, maar heet eigenlijk Stadio Giuseppe Meazza). Syrus’ historiciteit is nogal twijfelachtig. Hij zou in de eerste helft van de vierde eeuw als bisschop van Pavia hebben gediend, maar ook het jongetje zijn geweest dat Christus vijf broden en twee vissen overhandigde, die de Heiland vervolgens op wonderbaarlijke wijze vermenigvuldigde. Bij dit verhaal kan niet alleen worden opgemerkt dat het chronologisch onmogelijk is, maar ook dat in Johannes 6:9 helemaal geen naam van het betreffende jongetje wordt genoemd. In het altaar worden de resten van de heilige bewaard. Het marmeren altaar is een werk van de beeldhouwer Tommaso Orsolino (1587-1675) uit Genua. Op de voet van het altaar zien we het verhaal van de kleine Syrus met de broden en de vissen, terwijl hij in een grotere voorstelling als bisschop van Pavia de sleutels van de stad ontvangt van de Madonna met het Kind.
Wonderbaarlijke vermenigvuldiging.
Tommaso Orsolino was ook verantwoordelijk voor het altaar van de Confraternita del suffragio. De naam van het altaar heeft niets te maken met kiesrecht, maar alles met de katholieke mis die als doel heeft de zielen in het Vagevuur alsnog een plekje in de hemel te bezorgen. Het altaar is eveneens een mooi stuk beeldhouwwerk. En dat valt wel op in de Duomo van Pavia: het beeldhouwwerk is doorgaans beter en interessanter dan de schilderijen. Zeer goed is ook het stucwerk waarmee de centrale apsis achter in de kathedraal is gedecoreerd. Hier worden kostbare relikwieën bewaard, namelijk drie doornen van de kroon die Jezus op het hoofd kreeg gedrukt op de dag van de kruisiging. Op het zeventiende-eeuwse balkon van de apsis staan twee beelden, die Religie en het Vaderland voorstellen. Religie is een vrouw, maar een opvallend detail is dat ze een pauselijke tiara draagt. Een soort pausin Johanna dus. Een van de weinige interessante voorbeelden van schilderkunst vond ik in de Cappella della Madonna del Rosario in het rechter dwarsschip. De kapel heeft een altaarstuk van de Madonna met het Kind en Sint Dominicus en Sint Alexander van Bergamo. Het werk werd geschilderd door Bernardino Gatti, bijgenaamd Il Sojaro (ca. 1495-1576). Rondom de centrale voorstelling zien we de blijde, droevige of glorievolle geheimen die behoren tot de cultus van de Rozenkrans.
Bronnen: Trotter Reisgids Noordwest-Italië (2016), p. 398 en Duomo di Pavia – Wikipedia
Pingback:Pavia: Ponte Coperto – – Corvinus –
Pingback:Pavia: The Duomo – – Corvinus –